   
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Inventarisatie stoomspuiten - een onmogelijke klus?  Het inventariseren van de Nederlandse stoombrandspuitenEnkele jaren geleden vatten enkele personen het plan op, een inventarisatie te maken van alle stoombrandspuiten, die in Nederland ooit hebben dienstgedaan bij de brandweer. Op dat moment waren deze enthousiastelingen nog duidelijk de mening toegedaan, dit klusje wel snel even te zullen klaren: zoveel stoomspuiten waren er bij de vaderlandse brandweerkorpsen toch niet in gebruik geweest? Wat schetst echter hun verbazing? Stoom was wel degelijk een belangrijk aandrijfmiddel geweest voor brandspuiten en veel vaker in gebruik geweest, dan men dacht. Projectleider Peter Snellen vertelt.  Je moet ergens beginnen…En daarom begon men ijverig, alle boeken en boekjes door te bladeren, die in de loop van de afgelopen decennia over de diverse Nederlandse brandweerkorpsen verschenen waren. Telkens wanneer de woorden “stoombrandspuit”, “stoomspuiten” of “stoom” te lezen vielen, werden deze korpsen aan een lijst toegevoegd. Natuurlijk waren de grote korpsen het eerst al op een lijst geplaatst. Ieder weet, dat Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht stoombrandspuiten tot hun beschikking gehad hadden. Allengs werd de lijst langer; Leiden, Groningen, Gorinchem en Zeist waren al spoedig boven water, ja, zelfs viel nog redelijk te achterhalen hoeveel en wat voor stoomspuiten daar in dienst geweest waren. Sterker nog, sporadisch kwamen foto’s aan het licht van de stoomspuiten, al dan niet voorzien van manschappen met platte petten of goudkleurige helmen of van plaatselijke notabelen met martiale snorren en hoge hoeden. De lijst groeide en groeide en steeds meer gegevens kwamen boven tafel, niet in het minst dank zij een aantal mensen, die zich ook al jaren met de brandweergeschiedenis bezighouden en die langzamerhand door het virus, afkomstig van de beide fanatiekelingen besmet werden. Werkgroep Inmiddels was er een groep van mensen, die zich bijzonder interesseren voor de geschiedenis van de brandweer in Nederland, opgericht: de Werkgroep Brandweer Historie. Hierin heeft een aantal personen zitting, dat razendsnel de draad oppikte en zich inspande, om de beide enthousiastelingen te stimuleren hun detectivewerk voort te zetten. Ook in het verleden bleken al enkele pogingen ondernomen te zijn om tot een zo volledig mogelijke inventarisatie van stoombrandspuiten te komen, maar deze waren “ergens blijven steken” en dus nooit afgemaakt.Fase 2 van het plan Op zeker moment stopte de groei van de toch al aanzienlijke lijst. Daarop rees onmiddellijk de vraag: “Hebben we ze nou al allemaal te pakken?“ Ze waren al ruim over de zestig – al dan niet zelfrijdende – stoombrandspuiten in Nederland. Maar van enkele gemeenten wisten ze toch echt bijna zeker, dat ze ook zo’n waterorgel in dienst gehad hadden, en die korpsen stonden nog niet op de lijst. Hoe zat dan nou? Het raadplegen van oude geschriften, met name catalogi van leveranciers van brandspuiten, wierp weer een nieuw licht op de zaak. Bikkers gaf – in publicaties – herhaaldelijk en met gepaste trots aan, aan welke instellingen hij stoombrandspuiten had mogen leveren. Ook in de catalogus van Merryweather kwamen referentielijsten voor en ook die vormden een aardige aanvulling op de lijst, die daarmee weer enigszins langer werd. Inmiddels was besloten, om zich niet alleen te beperken tot stoombrandspuiten die rijdend waren. Ook het fenomeen “stationaire stoombrandspuit” (vaak geleverd aan fabrieken en - al dan niet psychiatrische - instellingen) kwam enkele malen voor en tijdens de studie naar het “wat en waarom?” van de stoomspuiten kwamen regelmatig enkele kleine – draagbare – stoomspuiten te voorschijn. Ook was er een aantal gemeenten, waar “drijvende” stoombrandspuiten dienst hadden gedaan en ook die werden aan de lijst toegevoegd. 
Op zeker moment, na ongeveer één jaar intensieve speurtochten door boekwerken en – werkjes en archieven meende men de lijst compleet te hebben, althans, zo compleet als op dat moment mogelijk zou zijn. Maar, toch – zij het nu echt druppelsgewijs – kwamen er steeds nieuwe feiten en feitjes aan het licht. Ook werd men wel eens op een dwaalspoor gezet. Zo stond bijvoorbeeld in een artikel, dat bij een brand in het midden van het land de “stoomspuit”van de naburige gemeente ter assistentie was gekomen. Nader onderzoek leerde al spoedig, dat die genoemde gemeente helemaal nooit over een stoomspuit had beschikt, maar dat het autootje, dat te hulp was geschoten een zodanig oververhitte radiator had, dat het toch wel heel erg aan een stoomspuit deed denken. Maar goed, er was en is vraag naar een dergelijke lijst en dus moest er toch spoedig gepubliceerd worden. Ervaringen bij eerdere boekwerkjes hebben de in dit artikel bedoelde onderzoekers geleerd, dat pas na de publicatie ervan juist die gegevens worden aangereikt, waarop men voor het afronden van het boekwerk met smart – en vooral tevergeefs - had zitten wachten. Het is natuurlijk ook veel leuker om achteraf kritiek te geven op een boekwerk, dan vooraf ervoor te zorgen, dat de gepubliceerde gegevens helemaal juist zijn. Daarom werd een extra “bezinningspauze” ingelast, en voorwaar, niet zonder resultaat, want van her en der werden weer gegevens aangeleverd. Overigens werd die pauze dan ook weer benut, om eens na te denken over de definitieve uitvoering van de publicatie en tevens teksten te redigeren, die de anders zo droge opsomming dan toch in ieder geval weer interessant voor de toekomstige lezers maken.Afrondende fase Maar, aan alles komt een eind en dus bevinden de beide enthousiaste onderzoekers zich nu in wat meestal genoemd wordt “de afrondende fase”. Echter, er blijft iets knagen. Op de eerste plaats het gevoel, dat de klus nog niet afgerond is. Dat men nog (lang) niet alle stoombrandspuiten geïnventariseerd heeft. Naast de wetenschap, praktisch gezien nog niet 100 % compleet te kunnen zijn knaagt daar ook het ontbreken van nogal wat gegevens over de stoombrandspuiten die al wel gevonden zijn. Daarom ook wordt dit artikel gepubliceerd. Want de vraag “Wie kan nog verder helpen met gegevens over stoombrandspuiten in Nederland?” kan niet vaak genoeg gesteld worden. Oproep Iedereen die gegevens heeft over varende, rijdende, zelfrijdende, draagbare of stationaire stoombrandspuiten in Nederland, wordt met klem verzocht om die gegevens ter beschikking te stellen aan de leden van de Werkgroep Brandweerhistorie. Ook foto’s, schetsen en bouwtekeningen zijn van harte welkom en zullen een mooi plaatsje vinden in wat eens een standaardwerk over dit mooie onderwerp moet worden. Het e-mailadres is historie@brandweer.nlOp de Internationale Brandweer Verzamelaars Beurs te Dordrecht (op 5 november 2005) zal de Werkgroep brandweerhistorie aanwezig zijn. Daar kunt u dan zien hoe de stand van zaken is met betrekking tot deze werkzaamheden. Ook kunt u daar terecht met uw opmerkingen en aanvullingen bij de bemanning van de stand.
Van de volgende korpsen is inmiddels bekend, dat men een of meerdere stoombrandspuiten in dienst heeft gehad:
Overige korpsen met mobiele stoombrandspuiten:
|
zaterdag 4 februari 2012
Nieuwsberichten ANP e.a. op brandweer.nl
