 | | |
|
|
Parallellen Hercules- en Bijlmerramp opvallend
27 februari 1999
Door Hans Matheeuwsen
De parlementaire
enquêtecommissie die de Bijlmerramp onderzoekt, vervolgt volgende week de openbare
verhoren van getuigen als onderdeel van de waarheidsvinding. Nederland is alweer
een maand in de ban van de ondervragingen en de tegenstrijdige verklaringen
die niet zelden worden afgelegd. De eerste conclusies op basis hiervan hebben
inmiddels tot de nodige commotie geleid, met als voorlopig hoogtepunt de schorsing
van enkele luchtverkeersleiders en van de directeur-generaal van de Rijksluchtvaartdienst.
In het kielzog van dit publiekelijke onderzoek pleitte GroenLinks-Kamerlid Rosenmöller
voor een parlementaire enquête naar het asielbeleid. En de plaatsvervangend
directeur Voorlichting van het ministerie van Defensie riep vorige week in NRC
Handelsblad om een parlementaire enquête naar de val van Srebrenica in de zomer
van 1995. Hij zag tal van parallellen tussen de ambtelijke en politieke behandeling
van de Bijlmerramp en de behandeling van de gebeurtenissen tijdens en na de
val van Srebrenica.
Nabestaanden van de 34 dodelijke slachtoffers van de Herculesramp in Eindhoven
in 1996 vragen ook al langer om een parlementaire enquête. Zij menen daar minstens
dezelfde redenen voor te hebben als de betrokkenen bij de Bijlmerramp. Ondanks
alle officiële onderzoeken en rapporten hebben zij het onbevredigende gevoel
dat de waarheid over de aanloop, de oorzaak, de alarmering en de hulpverlening
nooit boven tafel is gekomen. De argumenten daarvoor halen de families uit nieuwe
feiten die aan het licht zijn gekomen.
Steken
De aanhoudende
ontevredenheid over het resultaat van de onderzoeken is de eerste overeenkomst
tussen de Bijlmer- en de Herculesramp. Waar in het eerste geval de Rijksluchtvaartdienst
als onderzoeker belangenverstrengeling wordt verweten, geldt dat in het tweede
geval voor de Inspectie voor Rampenbestrijding en Brandweerzorg, die de Herculesramp
onderzocht. De RLD is een afdeling van het ministerie van Verkeer en Waterstaat,
de Inspectie van Binnenlandse Zaken.
Binnenlandse Zaken is ook nog eens de baas van Eindhovens burgemeester Welschen.
En hij heeft volgens nabestaanden steken laten vallen bij de voorbereiding en
de organisatie van de rampenbestrijding, waarvoor de burgemeester bij wet verantwoordelijk
is. Verder hebben de Nederlandse en de Belgische luchtmacht de (technische)
toedracht van de Herculesramp onderzocht. Van onafhankelijke onderzoeken is
in de ogen van de nabestaanden geen sprake.
Bandopnamen
De opvallendste
parallel zijn de vele vragen die de betrokkenen jaren na de ramp nog hebben.
Zij claimen nooit afdoende antwoord te hebben gehad. Kritiek werd weggewuifd.
Bij allebei de rampen verdween vitale informatie. In beide gevallen betrof dat
bandopnamen van gesprekken van verkeersleider(s). Hoewel bandopnamen wettelijk
verplicht zijn - juist om de gebeurtenissen te kunnen reconstrueren - was de
apparatuur in Eindhoven kapot, constateerden de onderzoekers achteraf. Het verloop
van de gesprekken tussen verkeersleider, (alarm)centralist en militaire hulpverleners
in Eindhoven is vervolgens aan de hand van getuigenissen bepaald.
In Amsterdam sprak de verkeersleiding af de gevaarlijke en dus gevoelige lading
van de gecrashte Boeing 'onder de pet' te houden. In Eindhoven gaf de verkeersleider
het exacte aantal passagiers van de Belgische Hercules niet door aan de vliegveldbrandweer.
Met als gevolg dat deze niet tot redding overging.
Bij El Al bleek het dossier over de lading niet compleet. Bij de 15e Wing in
Melsbroek bij Brussel, de thuisbasis van de verongelukte Hercules, waren de
(opleidings)gegevens van een deel van de omgekomen bemanning zoek.
Doofpot
Dan was er de informatiestop
die Welschen in de weken na de ramp afkondigde. Zijn collega Patijn deed hetzelfde
in Amsterdam, zij het pas onlangs. In beide gevallen beviel dit vooral de betrokken
hulpverleners maar slecht. Hen werd de mond gesnoerd terwijl zij toch naar eer
en geweten hadden gehandeld. In Eindhoven hebben de hulpverleners daarom nooit
erkenning voor hun werk gekregen, menen zij. Terwijl in de buitenwereld als
gevolg van nieuwe kennis het onbegrip en het wantrouwen over hun optreden groeide.
Is er in Eindhoven sprake van een doofpot, zoals ogenschijnlijk in Amsterdam?
Veel nabestaanden vermoeden van wel. Zij noemen de strafmaatregel van de luchtmachtstaf
als voorbeeld van een cover-up. Wegens falen werden snel drie personeelsleden,
onder wie de verkeersleider, uit hun functie ontheven. Terwijl de 'fouten' al
eerder en hoger in de gemeentelijke organisatie van de rampenbestrijding en
de luchtmacht zijn gemaakt, concludeerde onder meer het onafhankelijke Crisis
Onderzoek Team (COT), dat onder leiding van bestuurskundige prof. Rosenthal
voor eigen rekening onderzoek deed naar de Herculesramp.
De Herculesramp is volgens het COT het gevolg van de cultuur, de besluiten en
de (werk)omstandigheden binnen de luchtmacht en de gebrekkige samenwerking en
communicatie met de gemeente Eindhoven. Zij die hiervoor hebben getekend, aan
militaire zowel als aan civiele kant, zijn werkelijk verantwoordelijk, vindt
Rosenthal.
Op de hoogte
Rest de positie
van de politiek. De Tweede Kamer reageerde net zoals bij de Bijlmerramp uiterst
lankmoedig. De verantwoordelijke minister van Defensie Voorhoeve is voor de
Herculesramp en de nasleep niet echt ter verantwoording geroepen. En op zijn
beurt scheen hij genoegen te nemen met de strafmaatregel van de luchtmachtstaf.
Hoe het ooit zover had kunnen komen en onder wiens verantwoordelijkheid was
verder niet aan de orde. De vraag is nu of de bewindsman destijds wel helemaal
op de hoogte is geweest van alle relevante informatie over de ramp. Jawel, want
die staat in de stapel officiële rapporten, luidt steevast het stereotiepe antwoord
van zijn souffleurs: de onderzoekende ambtenaren. Waar komen dan die nieuwe
feiten vandaan? De Bijlmer-enquête bewijst dat de tot-nu-toe bekende waarheid
niet per se de volledige waarheid hoeft te zijn.
Bron: Eindhovens Dagblad
|
| | | |
vrijdag 10 september 2010
Nieuwsberichten ANP e.a. op brandweer.nl
|
